Nieuws.

Vertebroplastiek bij wervelmetastasen: wat de herziene richtlijn betekent voor de interventieradioloog

Tien jaar lang was het bijna stil rond de vertebroplastiek. Wie de techniek leerde voor 2011, zag het gebruik daarna afnemen tot een handvol centra. De vraag bleef bestaan. Wat de techniek wegdrukte, was een vergoedingsbesluit. En dat besluit is sinds kort teruggedraaid.

Voor de interventieradioloog die wervelmetastasen behandelt, is dit het moment om de techniek opnieuw in het portfolio te plaatsen. Deze blog zet op een rij wat er veranderde, wanneer cementaugmentatie geïndiceerd is, en wat een gecontroleerde procedure technisch vraagt.

Hoe de techniek verdween en weer terugkwam

Vertebroplastiek werd oorspronkelijk breed ingezet bij osteoporotische inzakkingsfracturen. Toen onderzoek de meerwaarde daarvan onvoldoende kon aantonen, verviel de vergoeding. Vanaf 2011 gold de behandeling niet meer als standaardzorg, en het gebruik daalde sterk.

De heropleving begon bij een andere patiëntengroep. In 2019 kreeg het Antoni van Leeuwenhoek toestemming om vertebroplastiek opnieuw uit te voeren bij een geselecteerde groep patiënten met wervelmetastasen. Een werkgroep vanuit de Nederlandse Vereniging voor Interventieradiologie (NVIR) en de Nederlandse Orthopedische Vereniging (NOV) diende vervolgens een duidingsverzoek in bij het Zorginstituut Nederland. Op basis van de internationale literatuur volgde een positief oordeel. Sinds eind oktober 2025 zijn vertebroplastiek en ballonkyfoplastiek voor pijnlijke wervelmetastasen weer vergoede zorg vanuit het basispakket, voor een afgebakende groep patiënten.

Op 5 juni 2026 verscheen de herziene richtlijn Wervelmetastasen via de Richtlijnendatabase. Daarin staan beide technieken opnieuw beschreven, met een helder indicatiekader. De richtlijn benoemt ook wie de behandeling mag uitvoeren: gekwalificeerde interventieradiologen of wervelkolomchirurgen.

Wanneer is cementaugmentatie geïndiceerd

De richtlijn is op dit punt precies, en die precisie is belangrijk. Het draait om scherpe patiëntselectie. De kerncriteria uit het indicatieprotocol:

• Symptomatische wervelmetastasen met een instabiele of dreigend instabiele wervel, waarbij een multidisciplinair overleg (MDO) heeft vastgesteld dat vertebroplastiek of ballonkyfoplastiek voldoende stabilisatie en pijnverlichting geeft.
• De laesie is lytisch of gemengd (lytisch en sclerotisch) en technisch geschikt voor een percutane benadering.
• Andere behandelingen, zoals radiotherapie, pijnmedicatie en systeemtherapie, zijn al ingezet of er is een goede reden om ze over te slaan.
• Ook bij een levensverwachting korter dan drie maanden kan de behandeling passend zijn, als die de pijn aanzienlijk vermindert en de kwaliteit van leven verbetert in de laatste fase.

De achtergrond hiervan is mechanisch. Een patiënt met pijn door een mechanisch instabiele wervel heeft geen baat bij radiotherapie alleen. Radiotherapie heeft geen direct effect op de stabiliteit van de aangedane wervel. In die situatie is een stabiliserende ingreep aangewezen, en cementaugmentatie is daarvoor de minst invasieve optie.

Het beslissingskader: NOMS en SINS

De richtlijn verlaat de oude tweedeling tussen radiotherapie en chirurgie en kiest voor een gezamenlijk beslismodel. Het NOMS-kader (Laufer, 2013) structureert het MDO-gesprek langs vier assen:

• Neurologisch: de mate van neurologische uitval en eventuele myelumcompressie, vaak beoordeeld met de Bilsky-schaal.
• Oncologisch: de aard van de primaire tumor en de beschikbaarheid van systeemtherapie of radiotherapie.
• Mechanisch: de stabiliteit van de wervel, bepaald met de Spinal Instability Neoplastic Score (SINS), waarbij de pijncomponent extra kan meewegen.
• Systemisch: de algehele belastbaarheid van de patiënt, uitgedrukt in de Karnofsky Performance Status of de ECOG-schaal.

Cementaugmentatie valt vooral op de mechanische as, bij een SINS die op instabiliteit wijst en pijn die daarmee samenhangt. De beslissing hoort thuis in het MDO, met de betrokken orgaanspecialist en de wens van de patiënt erbij.

InSpine_Carousel_-_Cement_bij_wervelmetastasen

Wat een gecontroleerde procedure technisch vraagt

De meest gemelde complicatie na vertebroplastiek is cementlekkage, in de meeste gevallen zonder klachten (Taylor, 2007). Precies daar zit de technische kern van de ingreep: controle over waar het cement heen gaat. Drie factoren bepalen die controle.

Viscositeit. Hoog visceus cement vult gecontroleerder en interdigiteert voorspelbaarder dan dun cement. VertaPlex HV bereikt direct na mengen een dikke consistentie en houdt die gemiddeld 18 minuten vast, met een uitharding van 10,2 minuten bij 37 graden. Dat geeft de behandelaar een ruime verwerkingstijd zonder dat het cement wegloopt.

Consistentie van mengen. Handmatig mengen introduceert variatie. Het gesloten, blade-driven mengsysteem van AutoPlex mengt iedere keer op dezelfde manier en levert in minder dan 60 seconden injecteerbaar cement, tot 12 cc per vulling.

Stralingsveiligheid. De interventieradioloog werkt onder doorlichting. Een gesloten systeem met een extensietube en cartridge van veertig centimeter helpt afstand te houden tot de stralingsbron en beperkt de blootstelling aan monomeerdampen tijdens het mengen.

De rol van InSpine

InSpine levert het volledige traject voor cementaugmentatie uit het Stryker-portfolio: bone access en naalden, het AutoPlex meng- en afgiftesysteem, de VertaPlex-cementlijn met instelbare viscositeit, de iVAS Elite ballon voor kyfoplastiek, en de VertePort-cannula voor gecontroleerde afgifte op afstand.

De techniek is terug in de richtlijn en terug in de vergoeding. De vraag verschuift naar wie de behandeling gaat doen, en met welke ondersteuning op de kamer.

Bronnen

• Richtlijn Wervelmetastasen, Richtlijnendatabase, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten, publicatiedatum 5 juni 2026. https://richtlijnendatabase.nl
• Standpunt Zorginstituut Nederland, 30 oktober 2025: vertebroplastiek of ballonkyphoplastiek bij pijnlijke werveluitzaaiingen of wervellokalisaties van multipel myeloom kan worden vergoed uit het basispakket. https://www.zorginstituutnederland.nl/werkagenda/kanker/standpunt-vertebroplastiek-bij-pijnlijke-werveluitzaaiingen-of-wervellokalisaties-van-multipel-myeloom
• Laufer I, et al. The NOMS framework. Oncologist, 2013.
• Sørensen ST, et al. Vertebroplasty or kyphoplasty as palliative treatment for cancer-related vertebral compression fractures: a systematic review. Spine J. 2019.
• Taylor RS, et al. Balloon kyphoplasty in the management of vertebral compression fractures. Eur Spine J. 2007.